Preuzeto sa sajta Claude Monet Gallery
Mone kao začetnik impresionizma boravio je u Londonu u periodu od 1899. do 1901. i tokom svojih putovanju u Englesku naslikao je preko 100 slika, tako da njegovo pozivanje na dim ima veze sa parnim mašinama, čamcima, kao i vozovima kojih je bilo u izobilju tada u Engleskoj. Istoričari umetnosti veruju da je iskra koja je budila kreativnost kod ovog umetnika i da se upravo to krije iza one karakteristične izmaglice na delima Monea. Nedavna studija koju su sproveli naučnici koji se bave klimom pronašla je činjenice koje to i dokazuju.
Postdoktorska istraživačica iz Laboratorije za dinamičku meteorologiju pri Univerzitetu Sorbona u Parizu, Ana Lea Olbrajt zajedno sa Piterom Hajbersom, profesorom nauka o Zemlji i planetama na Univerzitetu Harvard, došla do zaključka da zagađenje vazduha, izazvao industrijskom revolucijom u Engleskoj, ostavilo uticaj na određene slike Tarnera, Vislera i Monea. „Primetne su stilske transformacije u njihovim radovima. Konture njihovih slika postale su mutnije, paleta je izgledala belje, a stil se promenio od figurativnijeg ka impresionističkom: te promene su u skladu sa fizičkim očekivanjima o tome kako zagađenje vazduha utiče na svetlost“, kaže Olbrajtova.
Tim naučnika pogledao je više od 100 dela ne samo Monea, već i britanskih slikara iz tog perioda, kako bi pronašli empirijsku osnovu za hipotezu da njihova dela zapravo oslikavaju sve zagađenije nebo u periodu industrijske revolucije.
Dela pokrivaju period od 1796. do 1901. godine, a Britanija je 1700. godine prešla sa proizvodnje od 2,9 miliona tona uglja godišnje na 275 miliona tona do 1900. godine i ta činjenica dovodi do toga da je došlo do vidljivog zagađenja vazduha. Čađ od uglja daje gustu i tamnu maglu, a broj dana sa maglom u Londonu se utrostručio između 1850. i 1890. sa 25 na 75 na godišnjem nivou.
„Uopšteno govoreći, zagađenje vazduha čini objekte zamućenijim, otežava identifikaciju njihovih ivica i daje sceni beličastu nijansu, jer zagađenje reflektuje vidljivu svetlost svih talasnih dužina“, objašnjava Olbrajtova.
Likovni kritičar, Sebastijan Smi, kritikovao je studiju ističući da ona meša „unutrašnje kreativne izbore sa spoljnim stimulansima“. On tvrdi da se povećano zagađenje ne može koristiti kako bi se objasnile stilske evolucije slikara i da neka dela zapravo predstavljaju mitološke prikaze, a ne realnu i objektivnu stvarnost. U odbranu svoje studije Olbrajtova je istakla da namera studije nije bila da odbaci istorijski pristup umetnosti, niti da svede slike na broj, kao ni na naučnu analizu, nego da doprinese i proširi razumevanje, ali i uvažavanje dela dajući novi ugao proučavanja.
„Zaista je divno to što Mone stvara prelepe atmosferske efekte od nečega tako ružnog i prljavog kao što su dim i čađ. On i Tarner se ne okreću od zagađenja, ali su uspeli da transformišu ove negativne promene u životnoj sredini u izvor kreativne inspiracije”, zaključila je Olbrajtova.
